Muôn vàn khó khăn của người nghèo đô thị với nhà ở xã hội

Ngày 23 tháng 12 năm 2015

Với rất nhiều người dân có thu nhập chưa cao, có được một ngôi nhà để ở trong thời buổi giá cả leo thang là mơ ước cháy bỏng. Với quỹ nhà cho người nghèo đô thị, nhiều người sẽ đến được gần hơn với mơ ước đó, nhưng hiện tại nó đang có nguy cơ khép lại, khi cơ quan quản lý cho phép chủ đầu tư trả tiền thay vì xây nhà theo quỹ 20% như quy định.

Đi lại vết xe đổ

Nghị định 90 của Chính phủ năm 2006 đã quy định: chủ đầu tư phải dành 20% trong những dự án xây dựng có diện tích từ 10ha trở lên để xây dựng nhà ở xã hội (NƠXH). Tuy nhiên, Hà Nội đã áp dụng mô hình này từ trước đó, với Quyết định 123 của UBND thành phố (năm 2001) quy định: chủ đầu tư phải dành khoảng 20% quỹ đất ở (hoặc 30% với quỹ nhà ở) để bổ sung vào quỹ NƠXH của thành phố với các dự án kinh doanh hạ tầng, xây dựng nhà ở để bán.

“Quỹ nhà 123” khi đó là được giới đầu cơ săn lùng ráo riết, do chỉ cần giấy được mua nhà (của các cán bộ theo danh sách Nhà nước) là đã có thể bán chênh lệch đến hàng trăm triệu đồng/căn. Phần lớn chủ sở hữu của những căn hộ xây trước năm 2001 không phải là cán bộ, công chức hay người thu nhập thấp, mà là của những người khác. 

Khu nhà ở xã hội Đặng Xá (Gia Lâm)

Khu nhà ở xã hội Đặng Xá (Gia Lâm)

Sau đó, thành phố Hà Nội đã ra Quyết định 87 (năm 2004), quy định: nhà sẽ được bán với giá thị trường, nhưng chủ đầu tư chỉ được nhận số tiền tương đương chi phí xây dựng cơ bản - giá trị này do hội đồng định giá của thành phố đánh giá và quyết định. Phần lợi tức chênh lệch phải nộp lại cho thành phố.

Như vậy, một phần lớn lợi nhuận của dự án sẽ chảy về ngân sách thành phố, trong khi những người thu nhập thấp, các đối tượng chính sách vẫn khó có thể tiếp cận với nhà ưu đãi trong các dự án mới.

Sau 5 năm Nghị định 90 được ban hành, số dự án NƠXH tại Hà Nội thực hiện đúng quy định "20% quỹ đất" khá ít: KĐT Đặng Xá (Gia Lâm), NƠXH KĐT Sài Đồng (Long Biên), KĐT Tây Nam Linh Đàm, KĐT Đại Mỗ (Từ Liêm) với khoảng 3.000 căn được đưa ra thị trường - một con số quá ít so với nhu cầu, khiến cảnh tượng chen chúc, xếp hàng nộp hồ sơ mua nhà mỗi khi có dự án mở bán.

Mặc dù vậy, điều lạ lùng là tại Nghị định 188 (năm 2013) về Phát triển và Quản lý NƠXH của Chính phủ lại cho phép chủ đầu tư dự án trả bằng tiền, thay vì dành quỹ đất  cho NƠXH đối với các dự án có quy mô dưới 10ha. Hay Nghị định số 100 mới đây (có hiệu lực từ ngày 10/12/2015) lại không bắt buộc chủ đầu tư dành 20% quỹ đất cho NƠXH, mà được lựa chọn giữa chuyển giao quỹ nhà ở tương đương với giá trị quỹ đất 20%, hoặc nộp bằng tiền có giá trị tương đương vào ngân sách địa phương để đầu tư xây dựng NƠXH trên địa bàn.

Một cán bộ thuộc Cục Quản lý nhà và Thị trường BĐS (Bộ Xây dựng) giải thích rằng, việc quy định như vậy để nhằm phù hợp với từng dự án cụ thể, đồng thời vẫn đảm bảo mục tiêu có đủ quỹ đất để phát triển NƠXH. Tuy nhiên, thực tế thì nguồn cung NƠXH ngày một thiếu, nhất là những dự án ở gần trung tâm và ở trong KĐT đã có sẵn cơ sở hạ tầng.

Rà soát đến bao giờ?

Cuối năm 2011, Bộ Xây dựng đã công bố kế hoạch kiểm tra việc sử dụng quỹ đất cho việc xây dựng NƠXH trên địa bàn Hà Nội. Kế hoạch kéo dài cho đến tận năm 2014, kết quả kiểm tra 12 dự án NƠXH mới được công bố.

Kết quả kiểm tra cho thấy: phần lớn các dự án không được thực hiện đúng mục đích: chỉ có 3 dự án triển khai xây dựng NƠXH; 3 dự án đã chuyển đổi sang xây dựng nhà ở tái định cư, 3 dự án chuyển đổi sang nhà ở thương mại hay đấu giá QSD đất.

Trao đổi với PV, lãnh đạo Cục Quản lý Nhà và Thị trường BĐS (Bộ Xây dựng) cho biết, gần như tất cả các dự án trên địa bàn thành phố Hà Nội đều đã được quy định việc dành quỹ đất để xây dựng NƠXH, nhưng một số chủ đầu tư vẫn tỏ ra thờ ơ.

“Tổng hợp báo cáo của các địa phương khác cũng cho thấy tình hình tương tự. Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục phối hợp với bộ, ngành, địa phương tiếp tục rà soát, kiểm tra trong thời gian tới”, ông nói.

Ông Đào Trung Chính, Phó Tổng Cục trưởng Tổng Cục quản lý đất đai (Bộ TN&MT) cho biết, Bộ Xây dựng đang quá ưu ái cho doanh nghiệp chủ đầu tư. Bộ hoàn toàn có thể kiểm soát tình hình NƠXH, nếu có một quy định rằng chủ đầu tư sẽ phải bàn giao ngay quỹ đất khi đã bán được 50% tổng số căn hộ, nếu không sẽ bắt buộc dừng bán hàng.

Tuy nhiên, trong thời gian trước mắt, người dân có thu nhập thấp vẫn sẽ gặp nhiều khó khăn khi muốn tiếp cận dự án NƠXH.

Tới năm 2020, cả nước sẽ cần khoảng 1 triệu NƠXH để đáp ứng nhu cầu, so với mức đáp ứng hiện nay là khoảng 10.000 căn mỗi năm (theo báo cáo của Bộ Xây dựng).

Tin Tức Khác

vi